Bị ong đốt nổi mề đay là biểu hiện của phản ứng dị ứng với nọc độc, đặc biệt khi các nốt sẩn ngứa lan rộng hoặc xuất hiện nhanh sau khi bị đốt. Tình trạng này cần được theo dõi sát để nhận biết sớm dấu hiệu phản ứng nghiêm trọng. Bài viết dưới đây của Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Maia&Maia sẽ giúp mọi người làm rõ nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và cách xử trí an toàn.

I. Bị ong đốt có thể gây nổi mề đay không?

Khi bị ong đốt, nọc độc có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch và gây nổi mề đay trên da. Mức độ phản ứng khác nhau tùy thuộc vào cơ địa, mức độ nhạy cảm của cơ thể và lượng nọc độc đưa vào, với cơ chế hình thành như sau:

Nọc độc ong xâm nhập cơ thể: Khi bị ong đốt, nọc độc chứa nhiều hoạt chất sinh học như melittin, apamin và các chất trung gian có thể xâm nhập vào mô kích hoạt phản ứng miễn dịch và gây ra các biểu hiện dị ứng
Hệ miễn dịch kích hoạt: Với những người có cơ địa dị ứng, hệ miễn dịch sẽ nhận diện protein lạ trong nọc ong là dị nguyên nguy hiểm, từ đó sinh ra kháng thể dị ứng IgE
Giải phóng histamine: Kháng thể IgE sẽ gắn lên tế bào miễn dịch mast khiến những tế bào này vỡ ra, đồng thời giải phóng histamine vào máu và mô
Xuất hiện triệu chứng mề đay: Histamine làm mạch máu dưới da giãn nở, tăng tính thấm thành mạch. Sau đó dịch từ mạch máu sẽ tràn ra những mô xung quanh khiến da nổi mề đay, sưng phù, đỏ và ngứa ngáy

II. Triệu chứng nổi mề đay sau khi bị ong đốt

Phản ứng da sau khi bị ong đốt có thể biểu hiện từ nhẹ tại vị trí tổn thương đến nổi mề đay lan rộng trên cơ thể. Dưới đây là những triệu chứng thường gặp cần theo dõi để đánh giá mức độ dị ứng và có hướng xử trí phù hợp:

Phản ứng tại vị trí ong đốt: Vùng da bị ong đốt đau nhói, da sưng nề, tấy đỏ, nóng và sưng cứng, có chấm đen hoặc ngòi độc của ong sót lại trên da
Dấu hiệu mề đay lan rộng: Những nốt sẩn đỏ mọc lan ra quanh vết thương, xuất hiện cảm giác ngứa ngáy và cảm giác này sẽ tăng lên khi cào gãi hoặc cơ thể đổ nhiều mồ hôi
Các triệu chứng toàn thân: Chóng mặt, mệt mỏi, buồn nôn hoặc sốt nhẹ, phù mạch (sưng nề mặt, môi, mí mắt…). Một số trường hợp nặng còn cảm thấy khó thở, tức ngực, tụt huyết áp, sốc phản vệ nguy hiểm

III. Phân biệt phản ứng bình thường và phản vệ do ong đốt

Sau khi bị ong đốt, phản ứng của cơ thể có thể chỉ giới hạn tại vùng da tổn thương hoặc tiến triển thành phản ứng dị ứng toàn thân. Việc phân biệt hai loại phản ứng này rất quan trọng để mọi người nhận biết sớm tình trạng nguy hiểm và có biện pháp xử trí kịp thời:

Phản ứng tại chỗ thông thường: Đau nhói, bỏng rát tại vết đốt, vết sưng đỏ đường kính nhỏ hơn 5cm. Triệu chứng sẽ giảm dần và vết sưng biến mất khoảng vài giờ tới 1 ngày, không có triệu chứng toàn thân khác
Phản ứng dị ứng toàn thân: Nổi mề đay, mẩn đỏ lan rộng ngoài vùng da bị ong đốt gây ngứa dữ dội, tình trạng sưng nề lan rộng hơn bình thường. Cơ thể mệt mỏi, buồn nôn nhưng không khó thở hay tụt huyết áp
Dấu hiệu sốc phản vệ cần cấp cứu ngay: Khó thở, thở khò khè, sưng phù môi/lưỡi/cổ họng gây tắc nghẽn đường thở. Ngoài ra, người bệnh sốc phản vệ còn có triệu chứng mạch đập nhanh nhưng yếu, tụt huyết áp, da tái nhợt, chóng mặt, ngất xỉu, lú lẫn hoặc mất ý thức, hôn mê

IV. Cách sơ cứu khẩn cấp khi bị ong đốt để ngăn mề đay lan rộng

Xử trí đúng ngay sau khi bị ong đốt sẽ giúp mọi người giảm sưng đau, hạn chế phản ứng dị ứng và phát hiện sớm nguy cơ phản vệ. Vì vậy, mọi người cần thực hiện các bước sơ cứu phù hợp ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường trên da hoặc toàn thân như sau:

Đưa người bị ong đốt ra khỏi khu vực, đặt nằm yên và hạn chế cử động để nọc không lan ra cơ thể
Lấy kim/túi chứa nọc độc ong ra khỏi da bằng nhíp, chú ý gắp thật nhẹ
Đắp khăn lạnh/túi chườm đá lên vùng da bị đốt để giảm sưng đau
Uống nhiều nước để đào thải độc tố ra khỏi cơ thể

Bên cạnh đó, mọi người cần tránh thực hiện những việc làm sau đây:

Dùng tay lấy kim chứa nọc độc hoặc chà xát mạnh lên vết ong đốt làm da kích ứng, mũi kim chứa nọc ong dính vào da đưa thêm độc tố vào cơ thể
Dùng các bài thuốc chưa kiểm chứng, đắp lá cây hoặc bôi vôi, mỡ trăn lên vết ong đốt gây kích ứng, nhiễm trùng da
Cào gãi vùng da bị ong đốt khiến da tổn thương, tăng nguy cơ nhiễm trùng và kích hoạt mề đay lan rộng
Chủ quan không thăm khám tại các cơ sở y tế khi xuất hiện triệu chứng mề đay toàn thân do ong đốt sau sơ cứu

V. Điều trị tình trạng bị ong đốt nổi mề đay

Sau khi sơ cứu, mọi người cần thăm khám tại cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ kiểm tra và chỉ định biện pháp hỗ trợ phù hợp như sau:

Thuốc uống kháng histamine: Đây là nhóm thuốc quan trọng để ngừa histamine giải phóng, giảm cảm giác ngứa ngáy trên da. Những loại thuốc kháng histamine thế hệ mới được ưa chuộng sử dụng bởi ít tác dụng phụ và ít gây buồn ngủ, phổ biến là Loratadine, Fexofenadine, Cetirizine
Thuốc bôi làm dịu da: Dùng kem bôi giảm sưng ngứa, nóng rát, làm dịu da như gel/kem calamine, kem hydrocortisone
Thuốc corticoid đường uống: Tình trạng mề đay nặng, lan rộng toàn thân nhưng chưa có dấu hiệu về hô hấp hay sốc phản vệ, bác sĩ sẽ chỉ định dùng thuốc uống corticoid. Những hoạt chất phổ biến là Prednisolone, Methylprednisolone. Lưu ý corticoid đường uống có nhiều tác dụng phụ, chỉ dùng ngắn ngày và phải có chỉ định của bác sĩ
Thuốc cấp cứu phản vệ: Nổi mề đay kèm theo tình trạng khó thở, sưng họng, chóng mặt, buồn nôn (triệu chứng sốc phản vệ) sẽ cần tiêm Adrenaline (Epinephrine) để làm co mạch, giãn phế quản cấp cứu kịp thời, tránh ảnh hưởng đến tính mạng. Phương pháp cần được thực hiện khẩn cấp bởi nhân viên y tế hoặc dùng bút tiêm tự động tiêm vào bắp đùi

Bài viết trên đã mang đến cho mọi người những thông tin hữu ích về cách điều trị khi bị ong đốt nổi mề đay. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào khác liên quan, mọi người hãy liên hệ ngay với Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Maia&Maia qua hotline 032.845.1188 để được giải đáp chi tiết.