Thuốc bôi vảy nến loại nào tốt? Cách dùng và lưu ý sử dụng

Thuốc bôi vảy nến được ưu tiên dùng trong việc điều trị bởi tiện dụng lại an toàn, ít tác dụng phụ toàn thân. Nếu mọi người thăm khám sớm với bác sĩ và dùng đúng sản phẩm sẽ giúp hỗ trợ bệnh thuyên giảm nhanh chóng. Bài viết dưới đây của Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Maia&Maia sẽ mang đến cho mọi người những thông tin hữu ích về các sản phẩm thuốc bôi điều trị phổ biến hiện nay.

I. Vai trò của việc sử dụng thuốc bôi trong điều trị vảy nến

Thuốc bôi vảy nến có tác dụng chính là giảm viêm và sưng tấy, ức chế tăng sinh tế bào sừng ở biểu bì, hỗ trợ bong vảy và làm mềm da. Dùng thuốc bôi đúng cách mang đến những lợi ích sau:

• Tác dụng trực tiếp lên vùng da tổn thương
• Ít tác dụng phụ, an toàn hơn so với dùng thuốc uống hay thuốc tiêm sinh học nếu dùng đúng chỉ định
• Giúp người bệnh giảm ngứa, cải thiện thẩm mỹ và sự tự tin
• Đa tác dụng, vừa điều trị vừa dưỡng ẩm, phục hồi hàng rào bảo vệ da

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng nên dùng thuốc bôi bởi thuốc sẽ phát huy tối đa hiệu quả trong những trường hợp sau:

• Vảy nến nhẹ, khu trú, xuất hiện một vài vị trí nhỏ trên cơ thể
• Dùng thuốc bôi kết hợp thuốc uống, chiếu tia cực tím theo chỉ định bác sĩ khi bị vảy nến mức độ trung bình đến nặng
• Điều trị vảy nến ở những vùng da nhạy cảm, da mỏng và dễ tổn thương như da mặt, nếp gấp cơ thể
• Điều trị vảy nến da đầu, lòng bàn tay, bàn chân hoặc móng nên dùng các dạng thuốc bôi dạng gel/dung dịch hoặc dầu gội

II. Nguyên tắc khi sử dụng thuốc bôi trị vảy nến

Sử dụng thuốc bôi trị bệnh vảy nến đúng cách sẽ kiểm soát viêm, giảm ngứa lại tránh gây tác dụng phụ cho da. Người bệnh cần tuân thủ những nguyên tắc sử dụng như sau:

• Tham khảo ý kiến bác sĩ da liễu: Thuốc bôi vảy nến cần dùng đúng liều với tần suất phù hợp để bệnh nhanh cải thiện, tránh tác dụng phụ và chú ý không nên lạm dụng 
• Dùng theo mức độ bệnh: Với tình trạng bệnh ở mức độ nhẹ chỉ cần dùng thuốc bôi để kiểm soát tổn thương. Trường hợp bệnh mức độ vừa đến nặng, bác sĩ sẽ chỉ định kết hợp thuốc bôi với thuốc toàn thân hoặc quang trị liệu nhằm kiểm soát bệnh hiệu quả hơn
• Thời gian sử dụng: Dùng thuốc dạng kem bôi vào ban ngày, thuốc mỡ dùng ban đêm, dạng gel hoặc bọt dùng cho da đầu để tránh làm bết tóc
• Tránh bôi lan rộng: Chỉ bôi thuốc đúng vùng da bị bệnh, tránh để dây vào vùng da lành, mắt hoặc những nếp gấp nhạy cảm
• Không dừng đột ngột: Tránh dừng thuốc bôi đột ngột khiến bệnh khó thuyên giảm, khi dùng thuốc bôi chứa corticosteroid cần giảm liều từ từ để tránh bệnh bùng phát dữ dội hơn 
• Kết hợp dưỡng ẩm: Kết hợp thuốc bôi cùng với kem dưỡng ẩm đều đặn mỗi ngày để da đủ ẩm, mềm mại và giảm tình trạng bong vảy

III. Các nhóm thuốc bôi vảy nến được sử dụng phổ biến hiện nay

Dưới đây là những loại thuốc bôi vảy nến hiệu quả cao được bác sĩ chỉ định sử dụng phổ biến hiện nay:

1, Thuốc bôi chứa corticosteroid

Những nhóm thuốc bôi corticosteroid có tác dụng giảm nhanh tình trạng sưng viêm, mẩn đỏ và ngứa ngáy do vảy nến. Với vảy nến mức độ nhẹ sẽ dùng Hydrocortisone, với tình trạng vảy nến trung bình đến nặng phổ biến là thuốc Clobetasol, Betamethasone. Tuy nhiên, những loại thuốc bôi chứa corticosteroid dễ gây tác dụng phụ, lạm dụng lâu ngày và bôi diện rộng dễ làm teo da, giãn mạch.

2, Dẫn xuất vitamin D

Nhóm thuốc này phổ biến là 2 hoạt chất Calcipotriol (dẫn xuất tổng hợp tương tự vitamin D3, dạng kem hoặc thuốc mỡ bôi giảm vảy da) và Calcitriol (dung nạp nhanh, ít kích ứng, phù hợp cho vùng da nhạy cảm). Thuốc có tác dụng làm phẳng mảng da sần, giảm tốc độ tăng sinh tế bào sừng.

Thông thường, các loại thuốc dẫn xuất vitamin D được kết hợp cùng thuốc bôi chứa corticosteroid để tăng hiệu quả chống viêm, giảm kích ứng da. Trong quá trình dùng nên lưu ý bởi thuốc có tác dụng phụ gây khô ngứa, làm da mẩn đỏ hoặc rát nhẹ tại vùng điều trị. 

3, Retinoid

Retinoid bôi ngoài da (dẫn xuất vitamin A) phổ biến nhất khi điều trị vảy nến là Tazarotene (dạng gel hoặc kem chuyên dụng). Thuốc có tác dụng làm chậm sự phát triển quá mức của các tế bào da, giảm viêm ngứa và tình trạng bong tróc do vảy nến. 

Thuốc bôi retinoid được dùng kê đơn chung với thuốc bôi corticosteroid để giảm tình trạng kích ứng, nâng cao hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, retinoid có tác dụng phụ đó là dễ gây kích ứng, đỏ da, khô da hoặc khiến da nhạy cảm hơn với ánh nắng, bởi vậy mọi người cần cẩn trọng trong quá trình sử dụng.

4, Thuốc ức chế calcineurin

Đây là nhóm thuốc ức chế miễn dịch tại chỗ có tác dụng giảm viêm và làm dịu các tổn thương với hai hoạt chất phổ biến nhất là Tacrolimus (dạng thuốc mỡ 0,03% hoặc 0,1%) và Pimecrolimus (dạng kem bôi 1%).

Thuốc có ưu điểm không gây teo da, rạn da như thuốc bôi corticosteroid, phù hợp với vùng da nhạy cảm như mặt, quanh mắt, vùng da có nếp gấp. Tuy nhiên, thuốc có nguy cơ gây châm chích, nóng rát nhẹ trên da trong thời gian đầu sử dụng. Thuốc ức chế calcineurin không được ưu tiên dùng cho phụ nữ mang thai và đang cho con bú.

Xem ngay: Review chi tiết cách trị vảy nến bằng thuốc sinh học

5, Thuốc chứa salicylic acid và chất làm bong vảy

Giúp phá vỡ lớp sừng dày do vảy nến, làm mờ mảng vảy cứng để những loại thuốc bôi khác thẩm thấu sâu hơn vào da. Thông thường, thuốc được dùng trong giai đoạn đầu hoặc kết hợp cùng hoạt chất điều trị khác như corticosteroid để gia tăng hiệu quả kháng viêm và làm sạch vảy nhanh chóng. Những hoạt chất làm bong vảy, tiêu sừng phổ biến đó là:

• Salicylic Acid: Thuốc bạt sừng, bong vảy phổ biến, thông thường được dùng với nồng độ 2 – 5%, hiệu quả cao với vảy nến da đầu hoặc mảng da vảy nến dày
• Urea: Chất giữ ẩm sâu, làm lỏng các liên kết tế bào sừng, bong vảy da khô cứng, phổ biến với nồng độ 10% trở lên
• Lactic acid: Hoạt chất hỗ trợ làm mềm biểu bì, tăng độ ẩm, hạn chế da khô ráp khiến vảy nến nặng hơn
• Anthralin/Dithranol: Dẫn xuất của anthracene có tác dụng ức chế tăng sinh tế bào da, hỗ trợ bong vảy sừng do vảy nến
• Nhựa than đá: Giúp làm chậm quá trình phát triển của các tế bào biểu bì da, giảm những mảng vảy bám

Thuốc bạt sừng có tác dụng phụ nhẹ khiến da kích ứng nếu dùng nồng độ cao, bôi trên diện rộng, bởi vậy mọi người không nên dùng ở vùng niêm mạc nhạy cảm. Khi dùng, mọi người nên tham khảo ý kiến bác sĩ để chọn được nồng độ hoạt chất thuốc phù hợp, an toàn cho da.

6, Dưỡng ẩm và sản phẩm hỗ trợ

Những loại kem dưỡng ẩm lành tính được dùng hỗ trợ cải thiện vảy nến, phục hồi hàng rào bảo vệ da, giảm tình trạng da khô nứt và bong tróc vảy. Thành phần chính của các loại kem dưỡng, sản phẩm hỗ trợ này thường chứa ceramides, urea, glycerin, bơ hạt mỡ hoặc vaseline. Mọi người chỉ cần bôi thoa sản phẩm đều đặn nhiều lần trong ngày, nên bôi sau tắm khi da còn đang ẩm để hỗ trợ thẩm thấu, làm mềm da.

IV. Hướng dẫn sử dụng thuốc bôi điều trị vảy nến đúng cách

Việc sử dụng thuốc bôi đúng cách giúp tăng hiệu quả kiểm soát tổn thương, đồng thời hạn chế kích ứng và các tác dụng phụ không mong muốn. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn về loại thuốc, liều lượng, tần suất và thời gian sử dụng theo chỉ định của bác sĩ, đồng thời thực hiện đúng theo các bước làm sau:

• Rửa sạch tay, vệ sinh sạch vùng da vảy nến và lau khô da nhẹ nhàng
• Lấy lượng thuốc vừa đủ, chấm nhẹ và dàn đều thành lớp mỏng lên vùng da tổn thương
• Massage da nhẹ nhàng để thuốc thẩm thấu, tránh chà xát quá mạnh khiến da trầy xước, tổn thương
• Tránh việc bôi lan rộng ra vùng da lành xung quanh

Mọi người cần sử dụng thuốc đúng tần suất theo chỉ định của bác sĩ, thường từ 1 – 2 lần/ngày tùy từng loại thuốc. Không nên tự ý tăng số lần bôi hoặc lượng thuốc sử dụng vì có thể làm tăng nguy cơ kích ứng và gặp tác dụng phụ.

Với các loại thuốc bôi nên thoa thuốc điều trị trước, sau đó chờ khoảng 15 – 30 phút để thuốc phát huy tác dụng rồi mới sử dụng kem dưỡng ẩm. Tuy nhiên, thời điểm và tần suất bôi thuốc có thể khác nhau tùy từng loại thuốc, vị trí và mức độ tổn thương, vì vậy mọi người cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.

• Với thuốc chứa corticoid, dẫn xuất vitamin D: Dùng thành từng đợt ngắn, tối đa 4 – 8 tuần 
• Với thuốc bạt sừng, dưỡng ẩm và thuốc điều trị khác: Dùng kéo dài từ 8 – 12 tuần

Ngoài ra, khi dùng thuốc mọi người nên lưu ý những vấn đề sau đây để đảm bảo hiệu quả, an toàn cho da:

• Chọn dạng thuốc phù hợp, dùng dạng gel/bọt cho vùng da đầu để tránh bết dính, dùng dạng kem bôi ban ngày và thuốc mỡ ban đêm để đảm bảo thẩm mỹ, hiệu quả
• Không bôi thuốc có hoạt chất mạnh lên vùng da nhạy cảm (mặt, nếp gấp, vùng sinh dục) bởi rất dễ kích ứng
• Dùng đúng liều lượng, tuân thủ thời gian theo chỉ định, chỉ bôi thoa lớp mỏng trên vùng tổn thương, không tự ý tăng số lần bôi hay dùng kéo dài
• Theo dõi kích ứng, nếu thấy vùng da bôi thuốc có dấu hiệu nóng rát, ngứa hoặc mẩn đỏ hơn sau khi bôi cần ngưng dùng và thăm khám sớm với bác sĩ

V. Tác dụng phụ khi dùng thuốc bôi cần lưu ý

Thuốc bôi thường có tác dụng chủ yếu tại vùng da tổn thương và nhìn chung ít gây tác dụng toàn thân hơn so với một số thuốc uống. Tuy nhiên, nếu sử dụng không đúng cách, thuốc vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ không mong muốn như:

Tác dụng phụ tại chỗ

• Kích ứng và dị ứng da: Da đỏ rát, nổi mụn nước, viêm da tiếp xúc
• Thay đổi cấu trúc làn da: Da teo mỏng, rạn da, giãn mạch khiến mạch máu lộ rõ dưới da
• Rối loạn sắc tố: Da mất sắc tố, tăng sắc tố ở vị trí bôi thuốc
• Bội nhiễm da: Hàng rào bảo vệ da ảnh hưởng tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn xâm nhập, phát triển mạnh nếu lạm dụng thuốc

Tác dụng phụ toàn thân 

• Hấp thụ vào màu: Bôi thuốc trên diện tích rộng, bôi trên vùng da viêm loét hoặc dùng thuốc có nồng độ cao trong thời gian dài khiến cơ thể hấp thụ vào máu làm ảnh hưởng đến toàn thân
• Ảnh hưởng nội tiết: Có nguy cơ gây hội chứng Cushing (cơ thể dư thừa hormone cortisol trong thời gian dài do lạm dụng thuốc chứa corticoid), ức chế tuyến thượng thận
• Nhiễm độc cơ thể: Dùng thuốc bôi chứa acid salicylic và resorcin khiến cơ thể sẽ mệt mỏi, đau đầu làm ảnh hưởng đến nội tạng cơ thể

VI. Khi nào cần ngừng dùng thuốc và thăm khám với bác sĩ?

Người bệnh nên ngừng sử dụng thuốc và sớm thăm khám với bác sĩ khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường hoặc tình trạng tổn thương không cải thiện. Đặc biệt, cần được kiểm tra tại cơ sở y tế chuyên khoa trong những trường hợp sau:

• Da có dấu hiệu kích ứng bất thường như nóng rát, viêm ngứa và mẩn đỏ nhiều hơn, da tiết dịch hoặc nổi bọng nước
• Vảy nến bùng phát nhanh và dữ dội sau khi giảm hoặc ngừng dùng thuốc (đặc biệt là thuốc chứa corticoid)
• Xuất hiện biến chứng nguy hiểm như bệnh lan rộng toàn thân, nổi mụn mủ kèm sốt cao, sưng cứng khớp
• Cơ thể không đáp ứng với thuốc bôi điều trị, tổn thương da do vảy nến không cải thiện và lan rộng
• Cơ thể gặp tác dụng phụ toàn thân như sốt kéo dài, khó thở, cơ thể mệt mỏi 

Hy vọng bài viết trên đã mang đến cho mọi người những thông tin hữu ích về các loại thuốc bôi vảy nến hiệu quả được bác sĩ chỉ định phổ biến hiện nay. Nếu có nhu cầu tư vấn thêm về liệu trình trị vảy nến chuyên sâu cùng đội ngũ bác sĩ da liễu đầu ngành, mọi người hãy liên hệ ngay với Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Maia&Maia qua hotline 032.845.1188 để được hỗ trợ giải đáp chi tiết.