Mề đay là bệnh da liễu biểu hiện với các nốt sẩn phù, ngứa ngáy. Bên cạnh các phương pháp hiện đại, chữa mề đay bằng Đông y cũng được nhiều người lựa chọn bởi quan điểm điều trị từ gốc, chú trọng cân bằng cơ thể và lành tính. Bài viết dưới đây của Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Maia&Maia sẽ cung cấp thông tin chi tiết để mọi người hiểu rõ hơn về cơ chế và các bài thuốc đặc trị cho thể bệnh này.

I. Quan điểm của Đông y về bệnh mề đay

Trong Đông y, mề đay được gọi là tầm ma chẩn, ẩn chẩn hoặc chứng phong chẩn khối. Sở dĩ không có một cái tên cố định là do bệnh được mô tả sống động qua các thể lâm sàng, dựa trên hình thái và tính chất tổn thương da:

Ẩn chẩn: Nghĩa là các nốt ban sẩn lúc ẩn lúc hiện, nổi lên đột ngột rồi lặn đi rất nhanh mà không để lại dấu vết
Tầm ma chẩn: Những đám sẩn gồ cao, đỏ ửng và ngứa ngáy dữ dội giống như da bị kích ứng khi chạm vào các gai của cây tầm ma
Phong chẩn khối: Hiện tượng các nốt sẩn kết tụ lại thành từng khối, từng mảng lớn trên bề mặt da do phong tà tích tụ

Theo Đông y quan niệm, bệnh mề đay được lý giải dưới góc độ suy giảm đề kháng bên trong kết hợp với điều kiện bên ngoài kích hoạt, bao gồm:

Chức năng phủ tạng suy yếu: Tạng can (gan) chủ về giải độc và tạng thận chủ về đào tải độc tố bị suy giảm chức năng khiến độc tố tích tụ lâu ngày cưới da. Đồng thời, tạng tỳ (tiêu hóa) suy yếu làm giảm khả năng vận hóa, sinh thấp nhiệt bên trong
Khí huyết bất hòa: Huyết dịch lưu thông kém gây ứ trệ, hoặc cơ thể bị huyết hư (máu xấu, thiếu máu) không sinh đủ dưỡng chất nuôi dưỡng làn da, sinh phong sinh ngứa từ bên trong
Phong hàn xâm nhập: Khi sức đề kháng của cơ thể suy giảm, các ngoại tà như phong, hàn, nhiệt dễ dàng xâm nhập vào da và làm bệnh kéo dài

II. Các bài thuốc chữa mề đay bằng Đông y

Để đạt hiệu quả tối ưu, Đông y áp dụng nguyên tắc biện chứng luận trị, tức là tùy vào triệu chứng, nguyên nhân và thể trạng của mỗi người để bốc thuốc. Phương pháp này được những ai đang tìm kiếm giải pháp chữa mề đay mãn tính bằng Đông y lựa chọn giúp giải quyết tận gốc căn nguyên và ngăn chặn bệnh tái đi tái lại.

Dưới đây là 3 thể bệnh mề đay điển hình và các bài thuốc tương ứng:

Thể phong hàn: Thể bệnh này đặc trưng bởi các nốt sẩn ban màu nhạt hoặc trắng hồng, bùng phát khi người bệnh gặp gió lạnh hoặc thời tiết chuyển mùa; khi được ủ ấm hoặc tắm nước ấm thì cơn ngứa dịu đi, kèm theo triệu chứng sợ lạnh, tay chân lạnh, rêu lưỡi trắng mỏng. Để điều trị, Đông y áp dụng pháp khứ phong, tán hàn, điều hòa vệ khí bằng bài thuốc Quế chi thang gia giảm (thành phần gồm: 5g quế chi, 10g can khương, 10g phòng phong, 5g tế tân, 10g bạch chỉ, 5g tử tô,10g ma hoàng, 10g kinh giới), sắc uống 1 ngày 2 lần.

Thể phong nhiệt: Người bệnh ở thể này có các nốt sẩn ban màu đỏ, sưng nề, sờ vào thấy nóng, cảm giác rát bỏng như kim châm; bệnh tăng nặng khi gặp nóng, mồ hôi; gặp lạnh thì dễ chịu hơn; có thể kèm sốt nhẹ, miệng đắng, khát nước, táo bón, nước tiểu vàng đậm. Phương pháp điều trị tập trung sơ phong, thanh nhiệt, tuyên phế bằng bài thuốc Tiêu phong tán gia giảm (thành phần gồm: 10g kim ngân, 10g liên kiều, 15g phù bình, 15g sinh địa, 10g bạc hà, 15g trúc diệp, 10g ngưu hoàng, 15g lô căn, 15g ké đầu ngựa, 10g kinh giới), sắc uống ngày 1 thang, chia làm 2 lần và uống hết trong ngày.

Thể huyết hư phong táo: Đây là thể bệnh xảy ra khi bệnh kéo dài dai dẳng trên 6 tuần khiến khí huyết suy kiệt, da khô ráp tróc vảy, sắc ban nhạt hoặc xạm; ngứa dữ dội hơn về đêm; kèm mệt mỏi, mất ngủ, sắc mặt nhợt nhạt. Phương pháp điều trị là dưỡng huyết, nhuận táo, khu phong, dưỡng âm bằng bài thuốc Đương quy ẩm tử gia giảm (thành phần gồm: đương quy 12g, thục địa 15g, bạch thược 12g, xuyên khung 8g, hà thủ ô 15g, đan sâm 12g, huyền sâm 12g, phòng phong 10g, thuyền thoái 6g, cam thảo 6g), sắc uống ngày 1 thang và cần kiên trì theo liệu trình từ 1 – 3 tháng để phục hồi chức năng tạng phủ, triệt tiêu hoàn toàn cơ địa dị ứng.

III. Những lưu ý quan trọng khi chữa dị ứng nổi mề đay bằng Đông y

Để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả tốt khi chữa mề đay bằng Đông y mọi người cần lưu ý:

Chỉ sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ y học cổ truyền có chuyên môn bắt mạch, chẩn bệnh và cân đong liều lượng phù hợp với thể trạng
Không tự ý phối hợp nhiều bài thuốc cùng lúc, kiên trì điều trị theo đúng liệu trình, tránh bỏ thuốc giữa chừng
Nên tìm đến các bệnh viện y học cổ truyền hoặc các phòng chẩn đoán điều trị được Bộ/Sở Y Tế cấp phép hoạt động rõ ràng
Hạn chế các loại thực phẩm từng gây dị ứng như hải sản, rượu bia, đồ ăn chế biến sẵn nếu đã xác định là tác nhân
Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng vì stress có thể khiến mề đay tái phát
Giữ da sạch, tránh gãi làm trầy xước và tăng nguy cơ nhiễm trùng
Nên mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt
Tái khám định kỳ để đánh giá đáp ứng điều trị

IV. Uống thuốc Đông y trị mề đay có hiệu quả không?

Thực tế, hiệu quả của thuốc Đông y phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, thể bệnh và mức độ đáp ứng của từng cá nhân. Ưu điểm lớn nhất của phương pháp này là tính an toàn, lành tính từ thảo dược, không gây tác dụng phụ lên gan, thận và cho hiệu quả bền vững, ngăn tái phát tốt ở thể mề đay mãn tính. Tuy nhiên, hạn chế là hiệu quả thường xuất hiện chậm, không cắt cơn ngứa tức thì, tốn công sức sắc thuốc và chưa phù hợp với các trường hợp mề đay cấp tính nặng cần kiểm soát triệu chứng nhanh.

Dưới góc nhìn của y học hiện đại, các bài thuốc Đông y có vai trò trong việc hỗ trợ điều hòa miễn dịch, thải độc và triệt tiêu mầm mống mề đay mãn tính. Trong khi đó, sử dụng thuốc kháng histamine vẫn là lựa chọn đầu tay để cắt nhanh cơn ngứa và triệu chứng trên da. Vì vậy, người bệnh không nên xem Đông y là phương pháp thay thế hoàn toàn cho điều trị y học hiện đại mà cần kết hợp linh hoạt, đặc biệt khi bệnh diễn tiến nặng hoặc có nguy cơ biến chứng.

V. Khi nào người bệnh nên khám bác sĩ thay vì tự điều trị bằng Đông y?

Mặc dù Đông y rất tốt nhưng trong một số tình huống mề đay tiến triển phức tạp dưới đây, mọi người cần đến ngay bệnh viện hoặc các cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời:

Mề đay cấp tính nổi rầm rộ toàn thân kèm theo ít nhất một trong các triệu chứng sau: khó thở, thở khò khè, nghẹn họng, sưng to vùng môi/mắt/lưỡi, đau bụng quặn thắt, nôn mửa, chóng mặt hoặc ngất xỉu
Các nốt sẩn ngứa bị mưng mủ, rỉ dịch, lở loét hoặc người bệnh bị sốt cao
Bệnh mề đay bùng phát đột ngột sau khi sử dụng một số loại thuốc điều trị bệnh lý khác như thuốc kháng sinh, thuốc tim mạch,…
Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có nhiều bệnh lý nền

Khi thăm khám tại các cơ sở y tế, bác sĩ sẽ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình điều trị gồm:

Thăm khám và khai thác tiền sử: Bác sĩ điều tra kỹ lưỡng về thời điểm xuất hiện cơn ngứa, thời gian kéo dài, thói quen ăn uống sinh hoạt, các loại mỹ phẩm/thuốc đang dùng, môi trường làm việc tiếp xúc và yếu tố cơ địa dị ứng của các thành viên trong gia đình
Xét nghiệm tìm nguyên nhân: Người bệnh được chỉ định các kỹ thuật cận lâm sàng như xét nghiệm máu, thực hiện test lẩy da để xác định chính xác chất gây dị ứng hoặc tầm soát chức năng gan, thận,…
Cá nhân hóa phác đồ điều trị: Dựa trên căn nguyên cụ thể được tìm thấy và thể trạng của từng trường hợp, bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị riêng biệt với các loại thuốc kháng histamin, thuốc bôi làm dịu. Đồng thời lên danh sách các tác nhân dị ứng cụ thể để người bệnh chủ động phòng tránh

Chữa mề đay bằng Đông y là giải pháp an toàn, bền vững nhờ cơ chế điều trị tận gốc căn nguyên và phục hồi thể trạng toàn diện. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tối ưu và đảm bảo an toàn tuyệt đối, người bệnh cần được thăm khám tại các cơ sở y học cổ truyền uy tín, tránh việc tự ý bốc thuốc tại nhà. Đặc biệt, hãy luôn lắng nghe cơ thể để chủ động kết hợp các biện pháp Đông – Tây y kịp thời. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào khác liên quan, mọi người hãy liên hệ ngay với Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Maia&Maia qua hotline 032.845.1188 để được hỗ trợ giải đáp chi tiết.