Test nội bì là gì? Quy trình, chi phí và cách đọc kết quả

Test nội bì là phương pháp chẩn đoán dị ứng lâm sàng phổ biến và có độ chính xác cao hiện nay. Kỹ thuật này giúp bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân gây ra các phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Bài viết dưới đây của Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Maia&Maia sẽ giúp mọi người hiểu rõ hơn về phương pháp này, cũng như quy trình thực hiện, chi phí, cách đọc kết quả và những lưu ý quan trọng để đảm bảo an toàn.

I. Kỹ thuật test nội bì là như thế nào?

Test nội bì là kỹ thuật tiêm một lượng rất nhỏ dung dịch dị nguyên đã được pha loãng vào lớp trung bì của da bằng kim tiêm chuyên dụng. Sau đó, bác sĩ sẽ quan sát phản ứng tại vị trí tiêm để đánh giá xem cơ thể có phản ứng dị ứng với dị nguyên đó hay không.

Khác với test lẩy da chỉ tác động trên bề mặt da, test nội bì đưa dị nguyên sâu hơn vào lớp trung bì nên có độ nhạy cao hơn giúp phát hiện các trường hợp dị ứng mà test lẩy da có thể bỏ sót. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định test nội bì để hỗ trợ các chẩn đoán:

• Dị ứng thuốc, đặc biệt một số kháng sinh như penicillin, thuốc gây tê…
• Dị ứng nọc độc côn trùng như nọc ong, kiến ba khoang, sâu bọ…
• Dị ứng dị nguyên đường hô hấp như phấn hoa, nấm mốc, bụi nhà…
• Một số trường hợp nghi ngờ phản ứng quá mẫn tức thì qua trung gian IgE 

II. Test nội bì khác gì so với test áp bì và test lẩy da?

Để giúp mọi người phân biệt rõ giữa 3 kỹ thuật test dị ứng phổ biến hiện nay, dưới đây là bảng so sánh chi tiết:

Tiêu chí so sánh	Test nội bì	Test lẩy da	Test áp bì
Vị trí thực hiện	Tiêm vào lớp trong da	Lẩy nhẹ trên bề mặt da	Dán miếng dán chứa dị nguyên lên bề mặt da
Thời gian có kết quả	20 – 30 phút (phản ứng tức thì) hoặc 24 – 72 giờ (phản ứng muộn)	15 – 20 phút	48 – 96 giờ
Loại phản ứng	Quá mẫn tuýp I (tức thì) hoặc tuýp IV (muộn qua trung gian tế bào	Phản ứng quá mẫn tuýp I, qua trung gian kháng thể IgE	Quá mẫn tuýp IV qua trung gian tế bào
Chỉ định	Nghi ngờ dị ứng thuốc, nọc côn trùng, khi test lẩy da âm tính nhưng vẫn nghi ngờ	Nghi ngờ dị ứng thức ăn, bụi nhà, phấn hoa, lông động vật	Nghi ngờ viêm da tiếp xúc do mỹ phẩm, hóa chất, kim loại,…
Nguy cơ phản vệ	Cao hơn do dị nguyên đi sâu vào da	Thấp	Rất thấp

III. Khi nào cần thực hiện kỹ thuật test trong da

Mọi người sẽ được chỉ định kỹ thuật test nội bì nếu thuộc các trường hợp sau: 

• Nghi ngờ dị ứng với thuốc, nọc độc côn trùng
• Cần đánh giá nguy cơ trước khi sử dụng một số loại thuốc đặc biệt
• Test lẩy da âm tính nhưng vẫn có triệu chứng lâm sàng nghi ngờ dị ứng

Ngược lại, không nên thực hiện xét nghiệm này nếu:

• Đang trong đợt dị ứng cấp tính, sốt cao
• Đang mắc bệnh da liễu tại vị trí cần test
• Đang sử dụng thuốc có thể ảnh hưởng đến kết quả mà chưa ngừng theo hướng dẫn
• Phụ nữ mang thai hoặc người mắc bệnh tim mạch nặng chưa được kiểm soát

IV. Chi phí test nội bì giá bao nhiêu?

Mức giá thực hiện test nội bì hiện nay giao động tùy thuộc vào cơ sở y tế là bệnh viện công hay phòng khám tư nhân và số lượng mẫu dị nguyên cần thử. Cụ thể, tại các bệnh viện công chi phí test nội bì sẽ giao động từ 100.000 – 300.000 VNĐ/mẫu thử. Tại các cơ sở tư nhân sẽ giao động từ 300.000 – 600.000 VNĐ/mẫu thử. Mức giá chỉ mang tính tham khảo và có thể thay đổi giữa các cơ sở y tế.

Nếu mọi người thực hiện test nội bì theo đúng chỉ định chuyên môn của bác sĩ tại các bệnh viện có áp dụng bảo hiểm y tế (đúng tuyến hoặc có giấy chuyển tuyến hợp lệ). Một phần chi phí sẽ được bảo hiểm y tế chi trả theo mức hưởng được nhà nước quy định. Ngược lại, đối với dịch vụ khám theo yêu cầu hoặc thực hiện tại cơ sở tư nhân, người bệnh phải tự chi trả toàn bộ.

V. Quy trình thực hiện xét nghiệm nội bì từng bước

Quy trình thực hiện test nội bì sẽ được tiến hành theo từng bước như sau:

• Chuẩn bị trước khi thực hiện: Người bệnh được hướng dẫn ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái, thuận tiện cho thao tác. Bác sĩ chuẩn bị đầy đủ dụng cụ như bơm kim tiêm, dung dịch dị nguyên, chứng âm (NaCl 0,9%), chứng dương (nếu cần), thước đo, đồng hồ bấm giờ và các phương tiện theo dõi
• Chuẩn bị thuốc và vị trí test: Dị nguyên được pha ở nồng độ phù hợp theo chỉ định của bác sĩ nhằm hạn chế phản ứng kích ứng không đặc hiệu. Vị trí thường được lựa chọn là 1/3 trên mặt trước trong cẳng tay. Sau đó sát khuẩn vùng da và để khô tự nhiên trước khi tiêm
• Tiến hành test nội bì: Bác sĩ sử dụng kim tiêm chuyên dụng đưa khoảng 0,02 ml dung dịch dị nguyên vào lớp trung bì với góc tiêm nông. Dùng ngón cái tay phải ấn pít-tông. Khi bơm sẽ thấy nặng tay, nổi nốt sẩn đường kính 3 – 4mm, da vùng tiêm nổi sần và chuyển từ màu hồng sang trắng nhạt. Đây là dấu hiệu cho thấy thuốc đã được đưa đúng vào lớp trung bì
• Theo dõi sau thực hiện: Người bệnh được nghỉ tại cơ sở y tế và theo dõi liên tục trong quá trình chờ đọc kết quả. Sau khoảng 20 – 30 phút bác sĩ sẽ tiến hành đọc phản ứng
• Đọc kết quả : Bác sĩ đo kích thước sẩn, mức độ đỏ da và so sánh với mẫu chứng để kết luận kết quả test. Sau khi hoàn tất, kết quả sẽ được ghi vào hồ sơ bệnh án và người bệnh được hướng dẫn theo dõi thêm theo chỉ định.

Thời gian để thực hiện kỹ thuật test nội bì chỉ mất khoảng 5 – 10 phút, thêm 20 – 30 phút chờ đọc phản ứng. Như vậy tổng thời gian toàn bộ quy trình khoảng 30 – 45 phút.

VI. Cách đọc kết quả test nội bì

Bác sĩ sẽ đọc kết quả và đưa ra kết luật với ý nghĩa như sau:

Kết quả	Đường kính sẩn	Ý nghĩa
Âm tính	Đường kính nốt sẩn < 3mm (không phát triển thêm so với ban đầu)	Không phát hiện dị ứng với mẫu thử.
Dương tính	Đường kính nốt sẩn từ 3 – 5 mm	Có mẫn cảm với dị nguyên
Dương tính vừa	Đường kính nốt sẩn từ 5 – 8mm
Dương tính mạnh	Đường kính nốt sẩn lớn hơn 12mm	Cảnh báo dị ứng mức độ nặng, tuyệt đối không sử dụng loại thuốc/dị nguyên này

VII. Kết quả xét nghiệm trong da có chính xác không?

Test nội bì là phương pháp có độ nhạy cao hơn đáng kể so với test lẩy da giúp tìm ra những trường hợp dị ứng mà test lẩy da bỏ sót. Tuy nhiên, độ đặc hiệu lại thấp hơn nên dễ xuất hiện phản ứng kích ứng giả.

Độ chính xác còn phụ thuộc vào nồng độ dung dịch sử dụng, tình trạng sử dụng thuốc, miễn dịch của người bệnh và kỹ thuật của bác sĩ. Một số trường hợp xuất hiện dương tính giả do nồng độ dị nguyên quá cao, da quá nhạy cảm hoặc chỉ là kích ứng thông thường. Ngược lại, âm tính giả có thể gặp khi bệnh nhân đang dùng các loại thuốc kháng histamin.

Quan trọng là mọi người cần lưu ý, kết quả test nội bì âm tính không đồng nghĩa với việc an toàn tuyệt đối. Trên thực tế, vẫn có tỷ lệ nhỏ bệnh nhân có kết quả âm tính nhưng vẫn xảy ra dị ứng khi tiêm/uống thuốc liều điều trị. Do đó, sau khi test âm tính và tiến hành tiêm thuốc, người bệnh vẫn cần được theo dõi sát sao tại cơ sở y tế. 

Trong nhiều trường hợp phức tạp, để tăng độ chính xác bác sĩ sẽ chỉ định kết hợp thêm các phương pháp khác như Định lượng IgE đặc hiệu trong máu, xét nghiệm máu, test kích thích,… Việc kết hợp nhiều phương pháp giúp hạn chế chẩn đoán nhầm và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

VIII. Test nội bì có đau và nguy hiểm không?

Trên thực tế, kim tiêm được sử dụng trong test nội bì là loại kim siêu nhỏ chuyên dụng. Khi thực hiện, mọi người chỉ cảm thấy nhói nhẹ như kiến cắn tại vị trí tiêm và cảm giác căng nhẹ khi dung dịch dị nguyên đi vào lớp nội bì. 

Sau khi hoàn thành thao tác, tại nốt tiêm có thể xuất hiện phản ứng ngứa nhẹ, mẩn đỏ hoặc sưng lăn tăn. Đây là phản ứng hoàn toàn bình thường cho thấy hệ miễn dịch đang tương tác với dị nguyên và các dấu hiệu này thường sẽ tự biến mất sau vài giờ đến một ngày mà không để lại bất kỳ tổn thương hay sẹo trên da.

Mặc dù vậy, mọi người vẫn cần chú ý các dấu hiệu sau và thông báo cho bác sĩ ngay lập tức:

• Ngứa ngáy bứt rứt toàn thân, nổi mề đay lan rộng ngoài vùng test, sưng phù môi, mắt, mặt hoặc lưỡi
• Có cảm giác nghẹn ở cổ họng, khó thở, thở khò khè, tức ngực hoặc ho kéo dài
• Chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ, tụt huyết áp, hoảng hốt hoặc ngất xỉu. 

Do nguy cơ sốc phản vệ ở test nội bì cao hơn test lẩy da, quy trình này bắt buộc phải được thực hiện tại các cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị cấp cứu và dưới sự giám sát trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa. 

IX. Những lưu ý quan trọng cần biết trước khi test trong da

Để đảm bảo kết quả chính xác và hạn chế rủi ro, mọi người nên: 

• Thông báo đầy đủ tiền sử bệnh, các loại thuốc đang sử dụng, lịch sử dị ứng của bản thân và gia đình
• Ngưng một số loại thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ
• Lựa chọn cơ sở y tế uy tín, có đầy đủ trang thiết bị cấp cứu kịp thời
• Không bôi kem chứa corticoid lên vùng da sẽ thực hiện nếu chưa được hướng dẫn
• Mặc quần áo rộng rãi để thuận tiện khi thực hiện kỹ thuật
• Không tự ý rời cơ sở y tế ngay sau khi có kết quả, cần ở lại theo dõi theo thời gian bác sĩ yêu cầu
• Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường sau khi về nhà như khó thở, mề đay toàn thân hoặc choáng váng, cần đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức

Test nội bì là phương pháp có giá trị trong chẩn đoán nhiều bệnh lý dị ứng, đặc biệt là dị ứng thuốc và dị ứng nọc côn trùng. Tuy nhiên, do vẫn có nguy cơ xảy ra phản ứng dị ứng toàn thân và khả năng xuất hiện kết quả dương tính hoặc âm tính giả, test nội bì cần được thực hiện tại cơ sở y tế có chuyên môn, dưới sự theo dõi của bác sĩ và luôn kết hợp với tiền sử bệnh cũng như các xét nghiệm khác để đưa ra chẩn đoán chính xác nhất. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào khác liên quan, mọi người hãy liên hệ ngay với Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Maia&Maia qua hotline 032.845.1188 để được giải đáp chi tiết.