Nấm Aspergillus là loại nấm mốc gây bệnh tiềm ẩn trong môi trường sống hằng ngày. Dù khó nhận biết bằng mắt thường nhưng khi nhiễm phải, mọi người có thể mắc phải các bệnh lý nguy hiểm, đặc biệt ở đường hô hấp. Vậy nấm Aspergillus là gì, lây nhiễm như thế nào và làm sao để nhận biết, phòng ngừa hiệu quả? Cùng tham khảo bài viết dưới đây của Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Maia&Maia.

I. Nấm Aspergillus là gì?

Nấm Aspergillus là loại nấm mốc phổ biến trong tự nhiên với hơn 100 loài khác nhau. Trong đó, có khoảng trên 20 loại nấm có khả năng gây bệnh ở người, phổ biến nhất là A.fumigatus, A.flavus, A.niger, A.nidulans, A.terreus… Loại nấm này thường tồn tại cả trong nhà và ngoài trời; phổ biến trong các môi trường ẩm ướt như đất, không khí, bụi, các chất hữu cơ đang phân hủy (lá cây, rác, thực phẩm mốc,…)

Nấm Aspergillus tạo ra rất nhiều bào tử nhỏ, dễ phát tán trong không khí nên con người có thể vô tình hít phải trong sinh hoạt hằng ngày. Ở người khỏe mạnh, hệ miễn dịch thường có khả năng loại bỏ các bào tử này. Tuy nhiên, với những người có sức đề kháng kém, nấm có thể gây phản ứng dị ứng hoặc dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng, đặc biệt ở phổi, thậm chí lan rộng và xâm lấn đến các cơ quan như thận hoặc não.

II. Các bệnh thường gặp do nấm Aspergillus gây ra

Tùy vào vị trí bị ảnh hưởng và khả năng xâm lấn, nấm Aspergillus có thể gây ra các bệnh lý sau (1):

Bệnh nấm phổi dị ứng: Thường xảy ra ở người bị hen suyễn hoặc xơ nang do phản ứng dị ứng với bào tử nấm dẫn đến ho kèm chất nhầy, sốt, thở khò khè hoặc khiến tình trạng bệnh nền trầm trọng hơn
U nang nấm Aspergillus: Khối nấm này hình thành trong các hang phổi có sẵn, giai đoạn đầu ít có biểu hiện rõ ràng nhưng nếu kéo dài sẽ gây khó thở, ho ra dịch máu và sụt cân nhanh
Nấm phổi mạn tính: Là bệnh nấm tiến triển chậm nhưng âm thầm phá hủy cấu trúc phổi, phổ biến ở người có sẵn bệnh nền. Thường gây ra các triệu chứng như sốt nhẹ, sụt cân, mệt mỏi, khó thở và ho ra máu nhiều
Bệnh nấm Aspergillus xâm lấn: Đây là dạng nhiễm trùng nặng nhất, xuất hiện khi hệ miễn dịch suy yếu khiến vi nấm lan nhanh từ phổi sang não, tim, thận và có nguy cơ tử vong cao

III. Đối tượng nào có nguy cơ cao mắc bệnh?

Nấm Aspergillus chủ yếu xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp khi hít phải bào tử nấm có trong không khí, không có khả năng lây từ người sang người. Với người khỏe mạnh, các tế bào miễn dịch sẽ tiêu diệt bào tử này ngay lập tức. Tuy nhiên, rủi ro sẽ tăng cao ở các nhóm đối tượng sau:

Người có hệ miễn dịch suy yếu; đặc biệt sau ghép tạng, ghép tủy xương hoặc tế bào gốc
Người mắc các bệnh ung thư máu hoặc giai đoạn cuối của HIV/AIDS
Người có số lượng bạch cầu thấp do hóa trị hoặc điều trị bệnh lý khác
Người mắc bệnh u hạt mạn tính (rối loạn di truyền ảnh hưởng hệ miễn dịch)
Người có khoang phổi bị tổn thương trước đó hoặc mắc bệnh phổi mạn tính như lao phổi, xơ nang,…
Người sử dụng corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch trong thời gian dài

IV. Cách nhận biết khi bị nhiễm nấm Aspergillus

Tùy vào loại bệnh và cơ quan bị nhiễm nấm mà các triệu chứng nhận biết sẽ khác nhau. Tuy nhiên, nếu nghi ngờ hít phải nấm Aspergillus, mọi người có thể nhận biết thông qua các dấu hiệu điển hình dưới đây (2):

Triệu chứng hô hấp: Ho kéo dài, ho ra máu, khó thở, thở khò khè, đau tức ngực hoặc viêm xoang dai dẳng do nấm xâm nhập qua đường thở
Biểu hiện ngoài da: Đặc biệt ở người suy giảm miễn dịch, nấm có thể gây ra những tổn thương da như xuất hiện các mảng đỏ, da cứng lại và tiến triển thành các vết loét đen
Triệu chứng toàn thân: Khi nấm đã lan rộng toàn thân hoặc tiến triển nặng, mọi người sẽ nhận thấy các dấu hiệu sốt, đau bụng, thay đổi tâm trạng, đôi khi lú lẫn hoặc co giật

V. Phương pháp chẩn đoán và điều trị y khoa

Khi nghi ngờ nhiễm nấm Aspergillus, mọi người hãy nhanh chóng đi khám để được chẩn đoán và có hướng điều trị kịp thời như sau:

1. Chẩn đoán

Do các triệu chứng của nhiễm nấm Aspergillus thường dễ nhầm lẫn với các bệnh lý về đường hô hấp khác nên bác sĩ sẽ phối hợp nhiều phương pháp cận lâm sàng dựa trên tiền sử bệnh lý của bệnh nhân như sau:

Chẩn đoán hình ảnh: Chụp X-quang hoặc CT scan ngực hỗ trợ phát hiện khối u nấm, tổn thương do nhiễm nấm xâm lấn hoặc tình trạng dị ứng phế quản phổi do Aspergillus
Xét nghiệm dịch tiết đường hô hấp: Mẫu đờm của người bệnh được nhuộm soi dưới kính hiển vi để tìm sợi nấm và tiến hành nuôi cấy định danh chủng loại
Xét nghiệm máu và test dị ứng: Phương pháp này giúp phát hiện kháng thể kháng nấm trong máu hoặc xác định phản ứng dị ứng thông qua thử nghiệm tiêm kháng nguyên dưới da
Sinh thiết mô: Trong những trường hợp nghi ngờ nhiễm nấm xâm lấn, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết mô từ phổi hoặc xoang để quan sát dưới kính hiển vi, từ đó xác nhận chẩn đoán một cách chính xác

2. Cách điều trị

Phương pháp điều trị nhiễm nấm Aspergillus được lựa chọn tùy theo thể bệnh và mức độ tiến triển. Các hướng xử lý phổ biến bao gồm:

Theo dõi: Với các trường hợp u nấm Aspergillus không gây triệu chứng, người bệnh thường chưa cần can thiệp ngay. Thay vào đó, bác sĩ sẽ theo dõi định kỳ bằng việc chụp X-quang phổi để kiểm soát sự tiến triển
Thuốc corticosteroid đường uống: Được sử dụng chủ yếu trong điều trị thể dị ứng giúp kiểm soát phản ứng viêm và hạn chế làm nặng thêm các bệnh lý nền như hen suyễn hoặc xơ nang. Trong một số trường hợp, bác sĩ chỉ định kết hợp cùng thuốc kháng nấm để tăng hiệu quả và giảm liều steroid
Thuốc kháng nấm: Đây là phương pháp cốt lõi cho thể xâm lấn bằng các biệt dược như voriconazole hoặc amphotericin B. Tuy nhiên khi sử dụng cần có sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ do thuốc tiềm ẩn nguy cơ gây tác dụng phụ lên gan, thận và dễ tương tác thuốc
Phẫu thuật: Chỉ định cắt bỏ khối u nấm khi xuất hiện biến chứng chảy máu trong phổi nghiêm trọng do các biện pháp điều trị nội khoa thông thường lúc này ít mang lại hiệu quả.
Thuyên tắc mạch: Phương pháp can thiệp khẩn cấp giúp làm tắc mạch máu nuôi vùng tổn thương để cầm máu nhanh khi có xuất huyết phổi, tuy nhiên người bệnh vẫn đối mặt với nguy cơ tái phát sau đó

VI. Cách phòng ngừa nhiễm nấm Aspergillus

Do nấm Aspergillus tồn tại phổ biến trong môi trường nên việc tránh hoàn toàn là rất khó. Tuy nhiên, mọi người vẫn có thể giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh bằng cách giảm tiếp xúc với bào tử nấm và tăng cường sức đề kháng của cơ thể, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao. Cụ thể như sau:

Hạn chế đến các khu vực như công trường xây dựng, nơi chứa rác hữu cơ hoặc không gian ẩm mốc. Nếu làm việc trong môi trường này cần sử dụng khẩu trang và đồ bảo hộ phù hợp
Giữ môi trường sống sạch sẽ, khô thoáng; đặc biệt vệ sinh các khu vực nhà tắm, nhà bếp hoặc nơi kín gió
Không sử dụng thực phẩm bị mốc hoặc có dấu hiệu hư hỏng. Nên bảo quản thức ăn ở nơi khô ráo, thoáng mát
Những người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cần tuân thủ điều trị và theo dõi sức khỏe thường xuyên để giảm nguy cơ nhiễm nấm
Duy trì chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, sinh hoạt lành mạnh và tập luyện thể dục đều đặn để nâng cao hệ miễn dịch
Chủ động khám sức khỏe định kỳ để kịp thời phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường

Có thể thấy, nấm Aspergillus là tác nhân gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm, đặc biệt ở những người có hệ miễn dịch suy yếu. Nếu mọi người thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa, kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào khác liên quan, mọi người hãy liên hệ ngay với Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Maia&Maia qua hotline 032 845 1188 để được giải đáp chi tiết.